Reacties



[Vorige] [Project 0] [Volgende]

De dame in de Burchtstraat

Gemeente Nijmegen, afd. Archeologie
We werden overrompeld door deze vondst; kort daarvoor was al een kleinere tufstenen kist gevonden met crematieresten en bijgaven, maar een loden sarcofaag is wel heel bijzonder. We werden overrompeld door deze vondst; kort daarvoor was al een kleinere tufstenen kist gevonden met crematieresten en bijgaven, maar een loden sarcofaag is wel heel bijzonder.
De kist lag diep, 3.5 m onder het straatniveau, en precies onderin de nieuw gegraven rioolsleuf. Onder grote belangstelling werd de kist in zijn geheel gelicht en naar een container gebracht op ons toenmalige opgravingsterrein in het Rooie Dorp.
Een week later werd een begin gemaakt met het onderzoeken van de inhoud van de kist onder het oog van wel drie cameraploegen en talrijke journalisten. Een mediastunt met het gewenste effect: de loden sarcofaag uit Nijmegen was nationaal en zelfs internationaal nieuws.
De sarcofaag werd daarna in het laboratorium van museum Het Valkhof verder uitgepeld in het restauratie laboratorium van het museum. Door op restauratie te klikken kunt u de poster lezen over de restauratie die voor de tentoonstelling in het Open Huis was gemaakt.
Het skelet in de sarcofaag, letterlijk 'vleeseter', verkeerde in slechte staat, maar was beter bewaard dan gewoonlijk in dit deel van Nijmegen het geval is. Botmateriaal vergaat vrijwel geheel in de zandige, zure bodem zeker na 17 eeuwen. De conserverende werking van het lood heeft ervoor gezorgd dat het geraamte zo goed bewaard is gebleven. Een CT-scan van de schedel laat zien dat zelfs het tongbeen bewaard was gebleven, iets wat bijna nooit voorkomt. Het zijn de resten van een vrouw van 35-50 jaar oud, aan de vorm van het bekken was te zien dat ze een keer zwanger was geweest, waarschijnlijk zelfs meerdere keren. Haar gebit was slecht, aan een kant ontbraken nogal wat tanden en kiezen en in de kiezen die ze nog wel had, zaten veel gaten. Die constatering leidde tot de krantenkop ĎDame uit vierde eeuw had fikse kiespijní. Ze zal er veel last van hebben gehad, maar dat kan in haar tijd nauwelijks nieuws zijn geweest in tegenstelling tot nu.
Het aantal bijgaven is niet zo groot: een bijna kompleet vergaan houten etui waarin twee glazen flesjes voor make-up poeder. In twee iets grotere glazen flesjes zat geparfumeerde olie. Minieme restjes goud lagen bij haar benen iets onder de kniŽen, wat zou kunnen betekenen dat een rand van haar gewaad met goud was versierd. De vondsten dateren het graf in de eerste helft van de vierde eeuw. Aan het voeteneind, bij uitstek een plek voor bijgaven werd niets meer aangetroffen. De kleur van de grond waarmee de kist was dichtgeslibd, was op deze plek lichter. Dat kan betekenen dat er voorwerpen van organische materiaal stonden die volledig zijn vergaan, bijvoorbeeld een houten kistje, waardoor de grond is verkleurd. Een andere verklaring kan zijn dat grafrovers de voorwerpen aan het voeteneind hebben weggehaald, waarbij er grond met een andere kleur de kist instroomde.
De loden kist was eigenlijk een kist binnen een andere. De buitenkist was van hout, maar was volledig was vergaan, alleen de spijkers waren overgebleven. De kist was lang en smal, 2.10 bij 40 cm, en 30 cm hoog. De wanden zijn in de loop van de tijd naar binnen gedrukt. Aan de binnenkant was de rand versierd met soort parelrand. Als afdekking zijn grote tegels gebruikt of een houten deksel. Op het hoofdeinde lag nog een tegel op de kist. Als de hele kist met tegels bedekt is geweest dan zijn de andere weggehaald toen het graf werd geroofd. Een andere mogelijkheid is alleen deze tegel op een houten deksel lag, dat in de loop van de tijd is vergaan. In de grafkuil bij de kist werden nog scherven gevonden van twee amforen. Het zijn wijnamforen, waarvan de inhoud tijdens de begrafenis werd gedronken of geplengd om de geest van de overledene gunstig te stemmen.
Loden sarcofagen zijn een zeldzaamheid. Behalve deze zijn er een paar bekend uit Engeland, Noord-Frankrijk, BelgiŽ, een uit Trier en een uit Keulen, en een paar uit het Midden-Oosten. Ze dateren alle uit de eerste helft van de vierde eeuw. Lood werd in de Romeinse tijd onder andere gewonnen in Engeland en was een vrij kostbaar materiaal. Afgezien van de bijgaven laat alleen al het gebruik van lood voor de sarcofaag zien dat de vrouw die erin begraven was tot de elite behoorde.
Haar graf lag naast de weg die van de Romeinse stad in het westen van Nijmegen via de huidige Hezelstraten verliep en langs het Valkhof, waar toen een versterkte nederzetting lag, verder naar het oosten over de stuwwal. De dame werd begraven aan de rand van het laat-Romeinse grafveld in het centrum van Nijmegen.
Van het skelet is een replica gemaakt omdat het bot te broos is om tentoon te stellen. De kist wordt nog verder geconserveerd door de restaurator van museum Het Valkhof. Kist en skelet zijn in de zomer van 2001 in het museum en in het Open Huis in maart en april van dit jaar te zien geweest. De andere vondsten worden nu door een gespecialiseerd laboratorium geconserveerd. De bedoeling is dat de sarcofaag in de vaste opstelling van het museum wordt opgenomen.
De loden kist uit de Romeinse tijd werd uniek voor Nederland genoemd. Niet veel later werden we attent gemaakt op een bericht in de Chronijk van Nijmegen van In de Betouw over de vondst van een loden kist in 1645. Deze kist kan Romeins zijn geweest, zoals In de Betouw beweert, maar we zullen het nooit weten omdat hij is verdwenen, waarschijnlijk omgesmolten.


Reacties

naam

email

website

Je reactie:

gegevens onthouden   gegegevens vergeten

   

[html toegestaan]